รอบรั้ว Understanding by design กับคำถามเบื้องต้น
Monday, June 25, 2007
เมื่อตั้งใจว่าจะวางแผนการสอน ก็จะมีคำถาม ที่ตัวเองจะต้องตอบก่อนว่า นี่ฉันต้องทำอย่างไร ซึ่งต้องนั่งใจเย็นๆสักพัก และก็วางขั้นตอน
ถามตัวเองก่อนว่า อะไรคือหน่วยของการเรียนรู้ ที่ต้องกำหนดก่อน อะไรคือความเข้าใจคงทน ที่ติดตัวผู้เรียนตลอดไป และอะไรคือคำถาม ที่ต้องวางเป้าหมายเอาไว้กับบทเรียนนี้ จะวางแผน วางกรอบอย่างไรเพื่อที่จะให้เด็กๆได้รู้ถึงจุดประสงค์และเหตุผล เพื่อที่ว่าเด็กจะได้รู้ว่าเขาเรียนอะไร ตั้งแต่เริ่มบท
จะประเมินความรู้ของเด็กล่วงหน้าอย่างไร ว่าเขามีความรู้เดิมขนาดไหน เพื่อที่จะโยงความรู้เก่าๆของเขาไปกับบทเรียนใหม่ตลอดจนจบบทเรียน
จะประเมินรวบยอดเมื่อจบบทเรียนอย่างไร จะให้เด็กแสดงออกว่าเขารู้เรื่องแล้ว และสามารถจะประยุกต์มาใช้งานได้ หรือประยุกต์แนวคิดได้ หรือแม้แต่จะให้เด็กมีบทบาทอย่างไรในการช่วยการสรุปบทเรียนที่กำลังจะจบลง
จะประเมินตามรูปแบบมาตรฐานตลอดการสอนอย่างไร เพื่อที่จะให้รู้ว่า ตลอดการสอนไปนั้นเด็กเข้าใจแล้ว จะให้เด็กแสดงออกอย่างไรว่าเขาเข้าใจมากขึ้นหรือพัฒนาขึ้นจากคำถามที่สำคัญๆตลอดการเรียน
ฉันจะรับทราบถึงเกณท์มาตรฐานได้อย่างไรเพื่อที่จะหาค่าของการประเมินความรู้ทั้งในระหว่างเรียนและตอนสรุปบทเรียน
จากพื้นฐานของการสรุปบทเรียนที่เด็กนักเรียนจะต้องแสดงออก อะไรคือทักษะที่สำคัญ หรือแนวคิดที่วางเป็นเป้าหมายเอาไว้ เช่นการอ่าน หรือการเขียนออกมา
อะไรคือยุทธศาสตร์การสอน หรือการแสดงออกที่ดีที่จะเอามาใช้ในการสอนให้เห็นเด่นชัดในการสอนตลอดบทเรียน ถ้าคุณได้อ่านจากการพูดครั้งก่อนๆของรอบรั้ววิทยาศาสตร์ จะเห็นว่า คำถามบางครั้ง จะมีแนวคำถามแบบ “แฟนพันธุ์แท้” คือจะอธิบายความรู้ให้ฟังก่อน ว่าอะไรคืออะไร แล้วเอาคำถามมาถามอีกเป็นเรื่องที่ไม่ได้เกริ่นนำเอาไว้ ภาษาชาวบ้านเรียกว่า “โหนกระแส”
ยังไม่จบค่ะ ถ้าหาเจออะไรดีๆ พอเป็นประโยชน์บ้าง ก็จะเอามาขยายให้ฟังค่ะ
Labels: understanding by design
รอบรั้ว Understanding by design " Part II "
เมื่อมาถึงจุดนี้ มันทำให้นึกถึงรายการทีวีเกมส์โชว์ที่มีคนติดตามมาก ถ้าสมัยก่อนโน้น ก่อนที่ใครบางคนแถวนี้จะเกิดเสียอีก มีรายการ 20 คำถาม ของพันเอก การุณ เก่งระดมยิง รายการนี้มีคนเฝ้าดูมากค่ะ ลุ้นตอบไปด้วยกับจอทีวี คำถามจะงวดเข้างวดเข้า จนถึงหมด 20 คำถาม ถึงจะเฉลยว่าเป็นอะไร นั่นคือผู้เล่นเป็นคนตั้งคำถามเอง ซึ่งก็เหมือนเด็กนักเรียนนั่นแหละที่ตั้งคำถาม จนจบ รายการอย่างนี้ไม่ได้หายไปไหน ไม่ได้ตายตามผู้พันเลยค่ะ กลับเกิดรายการที่มีคำถามให้เลือกคำตอบ คนชอบมาก..จนถึงพูดตามกันได้ เช่น ถูก..ต้อง..แล้ว..คร้าบ...เด็กๆคงเคยนั่งตอบคำถามไปด้วย แต่ที่ชอบมากที่สุดในรายการอย่างนี้คือ “แฟนพันธุ์แท้” เมื่อมาอ่านการสอนแบบ Understanding by design แล้ว ก็อดคิดไม่ได้ว่า เราอาจมีลูกศิษย์ที่ตอบคำถามแบบแฟนพันธุ์แท้เกิดขึ้นหลายคน เพราะบทสรุปของการสอนแบบใหม่นี้ มุ่งไปในทางนั้น ทุกแง่มุมค่ะ ลองฟังคำถามตัวอย่างดูนะคะ นี่ไม่ใช่ยกมาเอง แต่คัดลอกมาจากฝรั่งค่ะ ต้นแบบนั่นแหละ ว่าเด็กต้องตอบแง่ไหนบ้าง
คำถาม// อะไร คือ ความเกี่ยวเนื่องกันระหว่าง”ความขัดแย้ง”และ”การเปลี่ยนแปลง”
ไม่น่าเชื่อว่าเขายกตัวอย่างแบบนี้มาถาม ซึ่งเป็นคำถามที่เปิดกว้างเอามากๆ เอาละค่ะ ว่าเขา”หวัง”กับคำตอบอย่างไร
ให้อธิบาย// ความขัดแย้งนำไปสู่ผลการเปลี่ยนแปลงได้อย่างไร?
ให้แปลความหมาย/ตีความ// ความขัดแย้งมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจและปฏิบัติการของคนได้อย่างไร?
ให้ประยุกต์ใช้// มียุทธศาสตร์ในการแก้ปัญหาการขัดแย้งและการเปลี่ยนแปลงได้อย่างไร?
เจตคติ มุมมอง// มีผลต่อแนวความคิดของคนได้อย่างไรในการต่อรองของความขัดแย้ง หรือ การเปลี่ยนแปลง?
ต่อจิตพิสัย// มีความรู้สึกอย่างไร ถ้าต้องอยู่ท่ามกลางความขัดแย้งที่เข้ามากระทบวิถีชีวิต?
ต่อการเรียนรู้// ต้องใช้คุณสมบัติเฉพาะตัวอะไรที่จะช่วยต่อรองกับความขัดแย้งและการเปลี่ยนแปลง?
มันเหมือนกับเหตุการณ์บ้านเราเหลือเกินนะคะ แต่นั่นอาจไม่ใช่ของเด็กประถมก็ได้ ซึ่งถ้าของเด็กก่อนวัยเรียน เขาจะพูดเรื่องผีเสื้อ...ครูก็จะนำเด็กเข้ามาสู่เรื่องผีเสื้อ...อย่างโน้นอย่างนี้..ล่อจนเด็กเข้าใจจนได้..นี่ก็สนุกไปอีกอย่าง
จะอย่างไรก็ตามค่ะ สรุปว่าจะเอาวิธีสอนแบบไหนๆมา ก็ยังอยู่ที่ครูนี่แหละ จะสอนอย่างไร ให้เด็กสนุกตามเรื่อง และเข้าใจถ่องแท้ได้

Labels: understanding by design
รอบรั้ว Understanding by design

เอาละค่ะ...เข้ามาสู่เรื่องที่ว่านี่เลย ก่อนอื่น ก็ต้องเข้ามาสู่ คำจำกัดความแบบไทยๆ ที่ต้องแปลความหมายกัน ตีความกัน...นักการเมืองเขาชอบนะคะ...ตีความ อะไรคือความเข้าใจ และมันต่างกันอย่างไรกับการแค่รับรู้ แล้วเราจะทราบได้อย่างไรว่า เด็กๆลูกศิษย์ของเรานั่นเข้าใจอย่างถ่องแท้ และเขาจะนำความรู้ที่ได้เหล่านั้นไปประยุกต์ใช้ให้มันเป็นประโยชน์ที่ถูกทางแก่ตัวเขาได้อย่างไร เราจะออกแบบบทเรียนอย่างไรที่จะทำให้เด็กได้รู้เรื่อง และเข้าใจ โดยไม่รู้ตัวว่านี่กำลังเรียนอยู่ในบทเรียนนะ คำถามเบื้องต้นเหล่านี้ มีคำตอบอยู่แล้วในหนังสือคู่มือ ที่คณะอบรมครูเอามาแจกให้...แต่ที่จะพูดต่อก็คือ ในคู่มือนั้นเขาจะบอกอะไรบ้าง โดยย่อ และพื้นๆว่า พื้นฐานของการสอนแบบนี้ (Understanding by design นี่แหละ) มาจากทฤษฎีการเข้าใจมาจากฐานของการเข้าใจใน 6 แง่มุม หรือแนวทาง หรือเหลี่ยม แล้วแต่จะเลือกเอา อดใจไว้นิดเถอะค่ะ จะนำมาพูดทีหลัง ในหนังสือคู่มือนี้ จะให้แนวทางที่นำไปปฏิบัติได้ มีอะไรบ้าง อย่างเช่น บทเรียนที่เป็นแม่แบบไว้แล้ว, ใบความรู้, แบบฝึกหัด, อุปกรณ์สื่อการสอน, มาตรฐานของบทเรียนรวมกับบททดสอบ และการทบทวนขั้นตอนการเรียนรู้และการนำมาประยุกต์กับแนวความคิดต่างๆในการเรียนรู้แบบนี้ ตามมาด้วยตรรกะของท่านอาจารย์ทั้งสองคนนั่น ที่นำแนวความคิดว่าการสอนแบบย้อนกลับ..ย้อนไปหาจุดเดิม จะพูดไทยว่าอย่างไรดีคะ..ภาษาอังกฤษบอกว่า backward design approach ในหนังสือคู่มือบอกวิธีที่จะวางแผนแนวหลักสูตร, บทเรียน และแนวทางการสอน หนังสือคู่มือนี้ ได้พัฒนาขึ้นเพื่อช่วยช่วยเหลือครูที่สนใจในการออกแบบบทเรียนในวิชาต่างๆให้มุ่งเน้นไปที่การพัฒนาการเข้าใจในบทเรียนให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น อีกอย่างหนึ่งที่ทำบทเรียนแบบนี้ขึ้นก็เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้แก่เด็กในชั้นเรียนต่างๆกัน ไม่ว่าใครก็จะได้มีประโยชน์จากแหล่งเรียนรู้นี้
เมื่อมาถึงจุดนี้ อยากจะเพิ่มเติมให้อีกนิด...ในการสอนแบบนี้ เราที่เป็นชาวพุทธ ควรที่จะได้รับทราบมาบ้างแล้วว่า องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าของเรานั้น ได้มีวิธีที่จะโปรดสั่งสอนเราก็ด้วยวิธีที่ไม่แตกต่างกัน นั่นคือ บทที่ว่าด้วยอิทัปปัจยตา..ทุกสิ่งทุกอย่างล้วนมาแต่เหตุ..เกิดสิ่งนี้ขึ้นมาได้ เพราะมันมีปัจจัยอย่างนี้ส่งเสริมให้เกิด สองพันกว่าปีแล้ว ที่ชาวพุทธรับรู้กันมา ท่านพุทธทาส ก็ได้นำคำสอนนี้ไปเทศนา แพร่หลายไปทั่วโลก ขอเรียนถามท่านทั้งหลายว่า ทำไมเราไม่เอาคำสอนนี้มาเป็นหลักในการสอนของเราคะ ไม่เป็นไรค่ะ แค่ขอออกความเห็นสักนิด ก็อดคิดไม่ได้ว่า ทุกอย่างมันเกิดแต่เหตุ เราก็เข้าไปดูเหตุอันนั้น มันก็จะเข้าใจเรื่องทั้งหมดได้ ไม่ต้องสาธุนะคะ จบเรื่องนี้แค่นี้ละค่ะ
ที่นี้ จะนำเข้าไปสู่คำถามหัวใจหลักของการสอนแบบนี้ อะไรคือ Understanding by design ในหนังสือคู่มือของครูไทยเรายังไม่แปลคำนี้ออกมาเลยนะคะ ทับศัพท์เต็มๆตัวไปเลยค่ะ UbD คือโครงร่างแนวทางที่จะปรับปรุงพัฒนาให้เด็กประสบความสำเร็จในการเรียนรู้โดยเน้นไปที่บทบาทหน้าที่ของครูที่จะออกแบบการเรียนการสอนให้ โดยอาศัยหลักพื้นฐานมาจากหลักสูตรส่วนกลาง ที่จะช่วยทำให้ครูมีความเข้าใจอย่างชัดเจนถึงจุดประสงค์ของบทเรียนหรือเป้าหมาย, กลไกที่แสดงให้เห็นว่าเด็กมีความรู้จริง ประเมินได้, ให้เด็กมีความเชี่ยวชาญ และเอาใจใส่ในการเรียนมากขึ้น นั่นคือเป้าหมายขั้นพื้นฐานที่อยากให้เด็กได้มีการพัฒนา มีความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง เมื่อสอนได้เช่นนี้ เด็กๆจะได้แสดงออกให้เห็นเมื่อเขาต้องไปเจอกับเรื่องที่ซับซ้อน เหตุการณ์จริงๆที่เด็กเหล่านั้นจะได้ อธิบายเรื่องราวต่างๆ, เข้าใจความหมายของแต่ละเรื่อง แต่ละเหตุการณืได้, รู้จักนำเอาสิ่งเหล่านั้นเข้ามาใช้หรือประยุกต์ใช้กับตัวเขา, ได้เห็นมุมมองให้กว้างไกลขึ้น แง่มุมที่แตกต่างก็ได้รับรู้ด้วย, มองทะลุในเรื่องต่างๆที่จะเกิดขึ้น มีการรับรู้ เดาเหตุการณ์ต่างได้ โดยไม่ต้องเข้าไปเจอจริงๆ และก็เข้าใจในเรื่องต่างๆมากขึ้น...ถ้าเรามีเด็กแบบนี้จริงๆ ก็น่าดีใจกับอนาคตของประเทศเราได้เลยนะคะ ต้องพร้อมใจกันช่วยทำให้ได้ค่ะ....สู้กันให้เต็มที่เลยค่ะ อันที่จริงได้เอาแง่มุมหลัก 6 ข้อ มาพูดแล้วนะคะ...แต่ยังไม่ได้บอกค่ะว่าอยู่ตรงไหน...นี่ก็พยายามเต็มที่นะคะว่าไม่ให้มันเหมือนกับนั่งเลคเช่อร์ค่ะ
ดูๆจากหนังสือที่คณะอบรมเอามาแจก มีหลายหน้าอยู่นะคะ ยังอ่านไม่หมดค่ะ นี่รับตรงๆเลย แต่จะหาเวลามานั่งอ่านดูสักวัน แต่วันนี้อยากพูดเรื่อง ความหมายของคำบางคำที่น่าสนใจในเรื่องนี้เป็นเบื้องต้นไว้ก่อน ปูพื้นเอาไว้ เผื่อวันหน้าวันหลัง มีโอกาศเขียนอีกจะได้เข้าใจร่วมกัน แต่ขอออกตัวไว้ก่อนนะคะ ขอแค่ว่ามีความเข้าใจอย่างนี้ ในตอนนี้ วันหลังเผื่อว่าท่านผู้รู้(จริงๆ) เขียนว่าอย่างไร จะได้เดินตามหลังท่านได้
คำแรก คือ Theme(s) นี่คือหัวข้อเรื่อง หัวข้อสำคัญ แก่นของเรื่อง ให้มันเข้าใจกันอยู่ในแนวนี้นะคะ เอาละ สมมุติว่าคุณเป็นครูสอนภาษาอังกฤษ มีบ้างมั้ย หรือบ่อยมั้ย ที่เราออกแบบบทเรียนของเราโดยอาศัยเรื่องราวต่างๆจากบทเรียนที่เราสอนอยู่ ตามความจริงแล้วพื้นฐานของมันก็มาจากภาษาที่มาจากคำพูดของเรานั่นเอง อย่างเช่น
“I’m in the middle of my Huck Finn unit right now; what are you doing?” “I just started my unit on The Things They Carried, by Tim O’Brien.” ในการสอนแบบ Backward design จะยกระดับในการคิดเกี่ยวกับแก่นแท้ของเนื้อหาในภาษามากกว่าคำพูดในบทเรียนซึ่งจะต่างกันหรือตรงกันข้ามกันเลยทีเดียว มันเป็นการเปิดทางกว้างขึ้นในการสอนที่จะนำบทเรียนไปสู่เนื้อหาที่แบบมีทางเดียวโดดๆ มาเป็นแบบหลายทางขึ้นมา หรือที่ฝรั่งบอกว่า multi-genre approach เราก็จะนำบทเรียนนั้น คำพูดนั้นไปสู่แนวความคิดที่ต่างกันออกไป โดยให้มันอาศัยความสัมพันธ์แนวแก่นคำถามอันเดิมเอาไว้ นี่ก็เป็นความจำเป็นที่เรายังต้องเน้นเรื่องสำคัญไปที่ “ความคิดหลักๆและคำถามที่ต่างๆออกไป” ซึ่งก็จะนำให้นักเรียนเข้าสู่บทเรียนแบบสนุกสนาน และทำให้เขาเข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงบทประพันธ์และการใช้ภาษา ดังนั้นเราก็อาจเปลี่ยนบทสนทนาให้เป็นในเรื่อง “I’m in the middle of a unit on Social Justice; what are you doing?” “I’m just starting a unit exploring the complexities of War”
ในความจริง ไม่ว่าที่ไหนในโลก โรงเรียนมักมีอุปสรรคในเรื่องงบประมาณที่นำเอาอุดหนุนเรื่องหนังสือซื้อเอามาใส่เพิ่มในห้องสมุด ครูเองก็ต้องอาศัยหนังสือที่มีอยู่อย่างจำกัดจำเขี่ยนี่แหละมาประยุกต์ใช้ ซึ่งถ้านำเอามาสอนแล้วก็ไม่ได้ทำให้การสอนแบบนี้ลดคุณค่าลงไปได้เลย...ฟังดูเหมือนโม้เลยนะคะ อีกอย่างหนึ่งถ้านำเอาคำสอนของพระพุทธเจ้ามาสอนแล้ว หนังสือยังใช้เล่มเดิมอยู่เลยค่ะ พระไตรปิฎก ไม่เคยเปลี่ยนแปลงเลย นำมาสอนได้ อย่างหนังสือของท่านพุทธทาส เรื่อง “คู่มือมนุษย์” เก็บไว้จนลูกชายต้องก้มหัวให้เวลาเดินผ่าน เพราะหนังสืออายุมากกว่า ที่จริงก็แก่กว่าครูหลายๆคน เพราะท่านสอนสมัยเราเพิ่งเกิด หรือยังไม่เป็นตัวเป็นตนเลย...อ้าวหลงไปอีกแล้ว

Labels: understanding by design



